انتشارات مرکز, پایان نامه ها 1404/11/25 35

تدوین مدل مفهومی درک مناسبات حاکم بر عوامل و سازوکارهای محرک فرآیند پراکنده رویی شهری از منظر آینده پژوهی انتقادی (مورد پژوهی:منطقه کلانشهری تهران)

به دنبال رشد بیش از حد جمعیت و افزایش وسایل نقلیه شخصی، ظهور پدیده پراکنده رویی به عنوان یکی از گونه های رشد شهری در بسیاری از ابرشهرها و کلانشهرهای کشورهای در حال توسعه، از مسائل مبتلابه جوامع شهری محسوب می شود. این پدیده، با چالش های جدیدی در عرصه مدیریت شهری،امنیت عمومی، تنوع زیستی و پایداری همراه بوده و چالش های مذکور، در بسیاری از مواقع، سیاستگذاری فضایی در مقیاس کلان را با مشکل مواجه می نمایند؛‌ اگرچه این پدیده، صرفاً در برخی از قسمت های مختلف شهر و به دلایل متعددی، رخ می دهد، اما تبعات و پیامدهای آن، کل شهر و منطقه پیرامونی آن را تحت الشعاع قرار می دهد. این نکته بر این مهم صحه می گذارد که این پدیده می بایست تنها به بررسی شهر محدود نشده و در مقیاسی کلان تر و به عبارت دقیق تر، مقیاس منطقه ای مورد سنجش قرار گیرد. لزوم توجه به چشم انداز آینده این مناطق و برنامه ریزی جهت مدیریت آینده این رشد پراکنده، مستلزم بررسی های بنیادین دلایل این پدیده و بهره گیری از روش های آینده پژوهی و ارائه مدل مفهومی یکپارچه و جایگزین از مجموعه عوامل و سازوکار های محرک این فرآیند می باشد.در همین راستا و با توجه به سطحی بودن روش های موجود و عدم بررسی ریشه ای دلایل پراکنده رویی، عوامل مؤثر بر این پدیده در مقیاس منطقه کلانشهری تهران در قالب 4 لایه روش تحلیل لایه ای علت ها(بر پایه دسته بندی مجموعه عوامل محرک) با هدف شناسایی فرایندها و سازوکارهای شکل گیری گسترش افقی متأثر از عوامل متعدد، مورد بررسی قرار خواهند گرفت. روش شناسی پژوهش حاضر با توجه به بنیان آن، بر پایه فلسفه پارادایم انتقادی بوده و روش تحلیل لایه ای علت ها، به عنوان یکی از روش های آینده پژوهی انتقادی و جعبه ابزار پساساختارگرایی، به عنوان ظرفی برای انجام این پژوهش در نظر گرفته می شود. لذا، نخست ادبیات نظری پیرامون پدیده پراکنده رویی شهری، در قالب 5 دسته شامل اقتصاد شهری و منطقه ای،جغرافیای شهری،جامعه شناسی شهری،مدیریت شهری(سیاسی/نهادی) و رویکردهای تلفیقی(اقتصاد سیاسی و اکولوژی سیاسی) به منظور شناسایی عوامل محرک آن، مورد بررسی قرار می گیرد. سپس بر پایه داده های دست دوم منتج از مراکز رسمی همچون وزارت راه و شهرسازی، شهرداری، بخشداری های محدوده های پیرامون شهر تهران و مرکز آمار تلاش می گردد تا عوامل و سازوکار های محرک در پراکنده رویی شهر تهران(در مقیاس منطقه کلانشهری تهران) شناسایی گردند. در گام بعد، به منظور ایجاد هم گرایی در علل اصلی استخراج شده، به تعدادی از صاحب نظران حوزه مرتبط با موضوع پژوهش مراجعه می شود؛ به علاوه، در خلال مصاحبه گروهی از صاحب نظران خواسته می شود تا در رابطه با اهداف، چالش ها و سازوکارها به بحث های عمیق و ریشه ای بپردازند. به منظور ارائه سناریو به عنوان روش مکمل تحلیل لایه ای علت ها، جداولی در هر یک از لایه های لیتانی، علل ، گفتمان/جهان بینی و اسطوره ها/استعاره ها تنظیم خواهد شد. در انتها، انتظار می‌رود تا با تجمیع مطالعات انجام شده در گام‌های پیشین، مدل مفهومی مناسبات حاکم بر این عوامل،روندها و سازوکارها و دلایل بنیادین آن، با هدف امکان مدیریت پایدار رشد و گسترش منطقه کلانشهری تهران در آینده ارائه گردد.